Bilim insanları, karşınızdakinin yalan söylediğini anlamanızı sağlayacak yeni bir yöntem buldu

Yeni bir araştırma, soruşturmacıların yalancıları belirlemesine yardımcı olacak kolay bir formül öneriyor: Bir şüpheliden, sorgulama sırasında ek bir misyon yapmasını isterseniz gerçek söyleyip söylemediğini daha gerçek bir formda anlamanız kolaylaşacaktır.

Evvelki araştırmalar, yanlışsız olmayan ve aldatıcı cümleler kurmanın beyni zorlayarak, yalnızca doğruyu söylemekten çok daha fazla bilişsel güç gerektirdiğini gösteriyordu. Araştırmacılar, bir şahsa palavra söylerken yapması için ikinci bir vazife vermenin kıssalar üretmek için gereken bilişsel çabayı toplamakta zorlanmalarına yol açacağını, bu yüzden de palavralarının daha kolay fark edilebilir olacağına inanıyorlar.

Portsmouth Üniversitesi Psikoloji Kısmı’ndan çalışma müellifi Profesör Aldert Vrij yaptığı açıklamada “son 15 yılda palavra söyleyenleri zekice alt ederek palavraların tespit edilebileceğini fark ettik. Bunun yalancıların dikkatlerini bir açıklama geliştirmek ile ikincil bir misyon ortasında bölmeye zorlayarak yapabiliyoruz” dedi.

Açıklama şöyle devam ediyor: “Araştırmamız, palavra söyleyenlere ne söyleyeceklerini düşünmeleri için uygun bir fırsat verildiği sürece doğruların ve palavraların eşit derecede makul görünebileceğini gösterdi. Düşünme fırsatı azaldığında, gerçekler ekseriyetle palavralardan daha makul geliyor. Deneyimizde, bilhassa görüşülen bireylerin ikincil bir vazifesi yerine getirmeleri gerektiğinde ve bu vazifenin değerli olduğu söylendiğinde, palavralar kulağa gerçeklerden daha az inandırıcı geliyor.

Bu görü, İngiltere’deki Portsmouth Üniversitesi’nden psikologlar tarafından bu yılın başlarında Milletlerarası Psikoloji ve Davranış Tahlili Mecmuası’nda bildirilen bir araştırmadan geliyor.

Grup, öncelikle COVID pasaportları ve göçmenlikten Brexit ve Boris Johnson’a kadar haberlerde yer alan çeşitli tartışmalı mevzularda dayanak yahut muhalefet düzeylerinin sorulduğu 164 kişiyi bu deney için bir ortaya getirdi. İştirakçiler daha sonra gerçek söyleyenler yahut yalancılar olarak, rollerini oynamak için rastgele dağıtıldı. Hususlardan üçü hakkında soru sorulduğunda, gerçek söyleyenler bir mevzudaki gerçek hislerini bildirirken, yalancılar fikirleri hakkında yanlış bilgi verdiler.

Araştırmacılar daha sonra kimin doğruyu söylediğini ve kimin palavra söylediğini kestirim etmek zorunda kaldı. İştirakçilere ek bir teşvik vermek için, araştırmacıları konumlarına başarılı bir biçimde ikna ederlerse nakit ödül kazanma talihine sahip oldukları söylendi. İştirakçilerin üçte ikisinden görüşme sırasında bir otomobil kayıt numarasını da hatırlamaları istendi. Bu kümenin yarısına ayrıyeten bu misyonun bilhassa değerli olduğu söylendi.

Genel olarak bakıldığında, sonuçlar, bilhassa yalancılara ikincil bir vazife verildiğinde ve bunun değerli olduğu söylendiğinde, kıssalarının yanlışsız söyleyenlerin öykülerinden daha az inandırıcı ve daha az anlaşılır olarak algılandığını gösterdi.

Profesör Vrij, “Sonuçların modeli, bir sorguda ikincil misyonların tanıtılmasının palavra tespitini kolaylaştırabileceğini, fakat bu tıp misyonların dikkatli bir biçimde sunulması gerektiğini gösteriyor” dedi ve ekledi: “Görünüşe nazaran ikincil bir vazife, lakin yalancılar onu ihmal etmezse tesirli oluyor. Bu, görüşmecilere bu deneyde gösterildiği üzere ikincil vazifenin değerli olduğunu söyleyerek ya da ihmal edilemeyecek ikincil bir misyon ekleyerek başarılabilir (bir objeyi kavramak, bir objeyi havada tutmak yahut bir otomobil simülatörünü sürmek gibi). Bu kriterleri karşılamayan ikincil misyonların palavra tespitini kolaylaştırması muhtemel değildir.